Als ik altijd 'wij' ben geweest,
wie ben 'ik' dan alleen?

Heel lang heb ik gedacht dat ‘wij’ voor mij vanzelfsprekend was. Het voelde logisch en normaal, als de manier van praten die hoorde bij hoe het was én hoe het voelde. Het was eigenlijk gewoon hoe al mijn zinnen begonnen. Wij gingen naar school. Wij vonden dat leuk. Wij hadden daar vriendinnen. 

Voor mij voelde ‘wij’ dan ook niet als meervoud, maar als enkelvoud. 

Pas veel later (nee, maar echt: héél veel later) begon ik me af te vragen wanneer ik eigenlijk ‘ik’ zei. Überhaupt hardop, maar ook vanbinnen. ‘Ik’ voelde leeg en onwennig. Niet omdat er iets ontbrak, maar omdat het nooit apart hoefde te staan. Samen was de standaard; alleen was de uitzondering. 

Het begint al vóór de geboorte 

Het begint natuurlijk allemaal in de buik. Al moet ik eerlijk bekennen: daar heb ik zelf helaas geen actieve herinneringen meer aan. Maar daar waar de meeste mensen negen maanden in hun eentje ronddrijven, deelde ik mijn eerste huisje al met een huisgenoot. 

Eenmaal geboren veranderde er eigenlijk niet zo veel. We bleven gewoon samen verschijnen: in de kinderwagen, op foto’s, op verjaardagen, op school. Ik kan me geen moment in mijn kindertijd herinneren waarin mijn huisgenoot geen vanzelfsprekend onderdeel van mijn dagelijkse leven was. 

Huisgenoot is dan misschien ook niet helemaal de juiste benaming, misschien eerder een verlengstuk van mezelf, denk aan een arm die al zo lang naast de jouwe hangt dat je niet meer weet welke van wie is. 

Samen spreken, samen kiezen

Als iemand mijn naam noemde, was de kans groot dat die van haar er meteen achteraan kwam. Maar zelfs als ze alleen haar naam riepen, keek ik ook automatisch op en reageerde. En dat was niet gek (tenminste, dat dacht ik). Wel extreem verwarrend voor de roeper, bedenk ik me nu. 

Als ik terugdenk aan vroeger, voelde het vaak alsof we automatisch op elkaar afgestemd waren. In gesprekken met anderen wisselden we elkaar bijna vanzelf af. Als de één begon, maakte de ander het verhaal af. Een beetje een Kwik-Kwek-en-Kwak-geval (alleen begrijpelijk voor onze trouwe Donald Duck-lezers). 

Keuzes maken deed ik altijd samen met mijn verlengstuk. Dat voelde veilig en vertrouwd. Rekening houden met haar, of ze nou naast me stond of alleen in mijn hoofd meedacht, dat was gewoon normaal. 

Onze verjaardag

En elkaar feliciteren op onze (zie, daar ga ik weer, lees: mijn) verjaardag? Daar heb ik als kind eigenlijk nooit over nagedacht. Dat deed ik gewoon niet. Voor mij voelde (en nog steeds) dat ook een beetje vreemd en ongemakkelijk, alsof je jezelf of je andere hand aan het feliciteren bent. Geef jezelf maar eens een hand, dat is best gek, toch? 

We waren immers allebei jarig op precies hetzelfde moment. De taart was voor ons allebei, de slingers hingen voor ons allebei en de visite kwam voor ons allebei. Het was niet haar verjaardag of mijn verjaardag. Het was gewoon ‘onze’ verjaardag. 

Wanneer 'wij' minder vanzelfsprekend wordt

Maar hoe merk je eigenlijk dat iets vanzelf gaat, als je nooit hebt ervaren hoe het anders is? “Wij” was gewoon hoe het was. En eerlijk gezegd vond ik dat toen ook een prima regeling. 

Pas later kwamen er momenten waarop dat minder vanzelfsprekend voelde. Niet ineens, maar sluipenderwijs. In situaties waarin mijn verlengstuk niet automatisch meer naast me stond (of hing). Momenten waarop iemand alleen míj aansprak, vroeg om mijn mening en mijn extra arm blijkbaar even niet meedeed. Waar niet langer “jullie” of “Hester en Nienke” klonk, maar gewoon mijn naam. Ongemakkelijk! 

Dat waren kleine momenten, maar ze bleven hangen. Ze riepen vragen op over verrassend simpele dingen. 

Fietsen bijvoorbeeld. Waar kijk je eigenlijk heen als je alleen fietst? 
Of praten: wie pakt het gesprek verder op als je zelf even stilvalt? 
Wie maakt mijn toets als ik ziek, zwak of misselijk ben? 
Wie bevestigt dat iets grappig was als je normaal eerst even naar elkaar kijkt? 
En wie geeft het seintje dat het tijd is om weg te gaan? 

Van 'wij' naar 'ik'

Want wie ben ik eigenlijk, los van hoe wij samen zijn? Wat blijft er over als afstemmen niet meer nodig is? Wat vind ík, als niemand anders vanzelf met me meebeweegt? 

Heb jij daar ooit bij stilgestaan? 

En toch denk ik niet dat “wij” iets verkeerds is. Integendeel, het heeft me juist veel gebracht. Begrip zonder woorden. Iemand die je gedachten soms al half kent voordat je ze zelf uitspreekt. Het gevoel dat je er nooit helemaal alleen voor staat. 

Maar misschien heeft “ik” soms gewoon wat meer tijd nodig. Niet omdat het er niet is, maar omdat het zich nooit apart hoefde te ontwikkelen. Ik deed het leven namelijk altijd samen met mijn verlengstuk: partner in crime, huisgenoot, spiegelbeeld, enzovoort. 

Ruimte voor een eigen stem

Misschien is dat wel de kern: als “wij” altijd vanzelfsprekend is geweest, ontstaat “ik” niet doordat je afstand neemt, maar doordat je er aandacht aan geeft. Door er woorden aan te geven. Door af en toe ruimte te maken om te ontdekken wie ik ben, los van de ander. Niet omdat dat moet, maar omdat het soms vanzelf gebeurt. En soms ook omdat je er op een dag niet meer onderuit komt.  

“Wij” verdwijnt daardoor niet. Het blijft bestaan als iets wat altijd bij het begin hoort. Alleen komt er langzaam een ander perspectief bij. Dan is “wij” juist ook een kracht. Een gave zelfs. Niet iets waar je uit moet breken om jezelf te vinden, maar iets waarbinnen langzaam ook een “ik” kan ontstaan.

Zijn er meer tweelingen die dit herkennen? Of waren wij de enige rondlopende zombies met een extra arm? We horen het graag!